Z.F.C.

De Zaanlandsche Football Club is voortgekomen uit een fusie tussen de verenigingen Tonido en Sport. Op 4 april 1904 werd tijdens een openluchtvergadering aan de Haven dit besluit genomen. Tot de oprichters behoorden K. Everhard, K. en Jb. Zeulevoet, C. van der Meij en C. van Heuven.

1907. Vereniging ‘Sport’. Staande A. Huisman, K. Roels, B. Meijer en Th. Smit. Knielend: G. van Ederen, P. van Ederen en D. Visser. Onder: K. Zeulevoet, C. v/d Meij en Tj. van Til.

Twaalf jaar lang trokken de Zaankanters van het ene naar het andere veld in de omgeving. Dit soort verhuizingen waren een algemeen verschijnsel in het land. Deels omdat gemeenten de noodzaak van sporten nog niet in zagen en anderzijds omdat er prioriteit werd gegeven aan de woningbouw. Na vele omzwervingen kwam de vereniging op 10 september 1916 aan bij de Westzanerdijk.

1930/1940: Fietsen tegen de Westzanerdijk bij het voetbalveld van Z.F.C, de Zaandamsche Football Club.

Intussen is de Amsterdamse Voetbal Bond opgericht. In deze lokale competitie werd ooit door ‘Sport’ in 1906 het kampioenschap in de 2e klasse behaald. Een verzoek om toegelaten te worden tot de Noord-Hollandse Voetbal-Bond werd in 1908 gehonoreerd. In 1910 stapte de club over naar de landelijke NVB. Men startte in de 3e klasse West en de naam moest veranderd worden en werd de Zaanlandsche Football Club. Vanaf dat moment speelde ZFC in een wit/rood geblokt shirt met rood/witte mouwen en witte broek.

1931/1932. Staand: Kruiver, Jaap Fijma, Jan Kuiper, Jan v/h Kaar en trainer Bollington. Gebukt: Lou Rep, Dirk Klopper en Cas Bakker. Knielend: Gerrit Lust, Steens, Piet Hoogmoed, Dirk de Maar en Cees v/d Kolf.

Het de selectie behaalde in 1917 een prima succes en werd ongeslagen kampioen en promoveerde naar de 2e klasse. De Engelse trainer ‘Mister Clauter’ kwam 1918 in dienst en in 1921 ging de kampioenvlag opnieuw in top en kwam ZFC in de overgangsklasse. De schwung zat in het team en na promotie startte de club in de 1e klasse, seizoen 1923/1924.

Clubicoon: Een lofzang voor Piet Hoogmoed.

Midvoor: Piet Hoogmoed

Op 25 november 1928 werd er door de ZFC vereniging tijdens een feestelijk diner stilgestaan bij de honderdste wedstrijd in de 1e klasse. Middelpunt betrof Piet hoogmoed over wie vol lof werd gesproken. Dat juist hij de eerste speler is die alle wedstrijden als eerste heeft volbracht is een mooie gelegenheid hem in het zonnetje te zetten. Hier volgt uit een speech aan hem gericht een aantal fraaie momenten. Piet was reeds als schooljongen van nog geen tien jaren zijn loopbaan bij ZFC als ballenjongen begonnen. Toen Piet twaalf was werd hij aspirant en met zijn zestiende al een gewaardeerde speler bij de vereniging. Dat hij al snel bij het eerste aansloot was vanzelfsprekend. Piet wordt geroemd als goed clublid en een fair sportman. Hij is op het veld een onvermoeid werker die trouw de training bezoekt en zich zowel binnen als buiten het veld heel sociaal opstelt. Deze vleiende oprechte woorden werden uitgesproken tijdens het feestelijke diner. Als de stiptheid van Piet als speler wordt aangestipt dan ligt het bijna voor de hand dat daar een toepasselijk cadeau bij hoort. Er werd hem een klok met inscriptie overhandigd die Piet, met dankzegging voor zoveel mooie woorden, in ontvangst nam. De glazen werden geheven en geledigd en onder het een het lang zal hij leven werd deze prettige, feestelijke stemming afgesloten. Overigens is er diezelfde middag nog een wedstrijd gespeeld tegen ’t Gooi in Hilversum. Dat die match met 3-1 verloren ging was niet aan de sfeer te merken. Eenmaal heeft Piet voor het Nederlands bondselftal gespeeld in een liefdadigheidswedstrijd tegen het Belgisch bondselftal. Het was op 29 augustus 1926 op het Sparta-terrein te Rotterdam en werd met 1-5 verloren.

In het seizoen 1924/1925 werd ZFC NVB bekerkampioen van Nederland. Maar liefst 181 clubs beginnen op 1 maart 1925 aan de 23e editie.  De winnaar is een verrassende, op 1 juni 1925 is ZFC uit Zaandam op het veld van UVV in Utrecht duidelijk sterker dan tweedeklasser Xerxes. De Rotterdammers hadden zich verrassend voor de finale geplaatst door SC Enschede uit te schakelen.

2 juni 1925: Het Eindhovensch dagblad.

Top wedstrijden om de 1e klasse titel

Tweemaal moesten de Zaandammers een beslissingswedstrijd spelen voor de 1e plaats. ZFC eindigde in de periode 1929/1930 gelijk met Blauw Wit.

zondag 9 maart 1930. Om het kampioenschap van de 1e klasse. Blauw-Wit – ZFC 4-1
10 maart 1930: Dagblad De Tijd.
1933
1931/1932. Staande: C. van Halderen, J, Kruiver, voorzitter M. van Zeeland, Piet Hoogmoed, G. Lust, J.C. Fijma, D. de Maar en J. v/h Kaar. Zittend: W. Steens, C.v/d Kolf, doelman Hennie Dijkstra, D. Klopper, L. Rep en bestuurslid H. Bakker.

Een seizoen later 1931/1932 was er aan het einde een gelijke situatie met Feijenoord. Ook nu moest in een extra wedstrijd de beslissing vallen. In het Nederlandsch Stadion in Amsterdam was er maar één ploeg die aanspraak mocht maken op de titel. 6 maart 1932 Feijenoord – ZFC 5-1.

Doelman Kuiper wordt geblokt en er ontstaat een penibele situatie maar Van ’t Kaar voorkomt dat Groenendijk gevaarlijk wordt.
1933
Maandag 7 maart 1932: Dagblad de Limburger koerier.

Het lukte in de vooroorlogse periode enige Zaankanters in vertegenwoordigende elftallen te verschijnen. Zo kwam in 1926 Piet Hoogmoed (ZFC) uit in het Nederlands B-elftal en speelde Jaap Mol (KFC) in 1931 in het Nederlands elftal, dat in Parijs tegen Frankrijk uitkwam.

1933

Na drie top jaren ging het in de volgende jaren een stuk minder. In het seizoen 1932/1933 moest er hard gewerkt worden om degradatie te voorkomen. Men bleef nipt Blauw-Wit en VSV voor. De periode 1936/ 1937 neemt in de historie van de Zaandammers een pijnlijke plaats in. In dat jaar degradeerde ZFC naar de tweede klasse. Voor de eerste maal in de geschiedenis werd toen een stap teruggezet. Dat de weg terug moeilijk is, daar wisten de bestuurders van het gouden ZFC van mee te praten. In 1941 probeerde men opnieuw de eerste klasse te bereiken, maar EDO’s pogingen waren sterker, ten koste van ZFC en… KFC.

1940/1945. Voetbal tijdens de 2e wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef een noodcompetitie in stand. Tot veler ontstemming werden de Rooms-Katholieke Sportbond, de Christelijke Federatie en de Neutrale Voetbalbond tot één bond omgevormd. De georganiseerde voetbalsport bleef tot ongeveer 1943 functioneren onder steeds moeilijker wordende omstandigheden. Als gevolg van de Arbeitseinsatz werden diverse verenigingen door leegloop in hun bestaan bedreigd. Tijdens de hongerwinter van 1944-1945 werden accommodaties gedeeltelijk gesloopt om aan hout voor de kachel te komen.

28 december 1947. ZFC spelersnamen onbekend.

Na 1945 kwam de voetbalsport al weer gauw tot bloei. Problemen zoals de slechte staat van terreinen en accommodaties werden met enthousiasme aangepakt. De belangstelling nam snel weer toe en wedstrijden van de eerste elftallen van de verenigingen trokken honderden en in sommige gevallen duizenden toeschouwers. De accommodaties werden verder verbeterd. De snoeploketten groeiden uit tot kantines, waarvan de opbrengsten een belangrijke inkomstenbron voor de verenigingen gingen vormen.

Clubicoon: Doelman Hennie Dijkstra.

Harmen Hendrik (Hennie) Dijkstra is geboren op 25 oktober 1912 te Zaandam en maakte zijn debuut voor ZFC in 1932. Hij bleef de vereniging zijn hele carrière trouw met uitzondering het seizoen 1940/1941. Als gevolg van zijn aanstelling tot agent van politie te Amsterdam zag hij zich gedwongen bij het Amsterdamse APGS tussen de palen te gaan staan. Vervolgens stond hij weer bij ZFC tussen de tot aan 1948. Hij debuteerde op 23 april 1939 bij het Nederlands elftal in een vriendschappelijke wedstrijd tegen België (3-2 winst).

23 april 1939. Een blessurebehandeling voor doelman Hennie Dijkstra. In het midden de Engelse scheidsrechter Thompson en rechts Cor Wilders. Nederland – België 3-2. In het Olympisch Stadion te Amsterdam.

Dijkstra manifesteerde tegen het Belgisch nationaal elftal als ster van het veld. De wedstrijd wordt met 3-2 gewonnen van België. Hennie keept een weergaloze partij, waarbij hij zich met leeuwenmoed voor de voeten van de Belgen stort. Bij een van deze acties verliest hij een tand. Aan de twee doelpunten kan hij echter niets doen.Er ontstond inmiddels een landelijke discussie wie een betere doelman is Dijkstra of Arie van Male de vast oranje keeper. Zijn tweede en tevens laatste interland speelt hij op 7 mei 1939 tegen Zwitserland in Bern.

7 mei 1939. Vanaf links: Wim Anderiesen, Kick Smit, Hennie Dijkstra, Cor Wilders, Bob Stam, Freek van der Veen, Bertus Caldenhove, Guus Dräger, Leen Vente, Bertus de Harder, Bas Paauwe. Zwitserland – Nederland 2-1. Het Wankdorf-stadion te Bern. 

Als Dijkstra ook tegen Zwitserland wordt geselecteerd gooit, de lange van Male van Feyenoord, de handdoek in de ring en geeft te kennen niet meer in aanmerking te willen komen voor de selectie. De Zwitsers wonnen met 2-1. Hij blijkt geen betrouwbare sluitpost bij hoge ballen en zijn ingrijpen is af en toe aarzelend. Toch verricht hij ook enkele goede reddingen. Als Dijkstra ook tegen Zwitserland wordt geselecteerd gooit, de lange van Male van Feyenoord, de handdoek in de ring en geeft te kennen niet meer in aanmerking te willen komen voor de selectie. Op 11 juni 1939 staat Dijkstra voor de derde maal onder de lat, ditmaal tegen Zuid-Slavië. Een wedstrijd die met 4-1 wordt gewonnen.

Halverwege december 1939 ontstond er een conflict met voorzitter Herberts van de Keuze Commissie. Na een angina probleem vind men Hennie te zwak voor het Nederlands elftal. Dijkstra ontkent dit in alle toonaarden en de voorkeur gaat uit naar VSV-doelman Michel. Dijkstra met Friese voorouders, vertikt het om op de reservebank plaats te nemen. Op 31 maart 1940 zou Dijkstra weer tussen de palen staan maar door een blessure ziet hij Van Male op doel staan. Het zou de laatste selectie voor Dijkstra zijn die op 1 maart 1994 in zijn geboorte dorp Zaandam overleed 81 jaar oud.

Op de rand van de 1e klasse.

Acht jaar later in 1949, probeerde ZFC het andermaal om de 1e klasse te bereiken, maar nu was het Sparta, dat de Zaankanters hun droom verstoorde. In 1952 moest ZFC de eer aan Stormvogels laten, en in 1953 sloeg Oosterparkers de op een kier staande deur juist voor de Zaandammers dicht.

14 april 1952. Stormvogels- ZFC 4-1. Spelersnamen onbekend.

1954: KNVB wijzigt haar conservatieve opstelling.

Het voetbal werd ook in de eerste tien jaar na de oorlog in Nederland nog steeds op amateurniveau gespeeld. De KNVB was een fel tegenstander profvoetbal. Vele Nederlandse topvoetballers kozen ervoor om elders in Europa tegen betaling te gaan voetballen. Niet alleen vertrokken de meest getalenteerde spelers maar is er inmiddels een ‘wilde’ bond opgericht die een prof competitie begint. Deze NBVB wist met een tiental snel opgerichte profclubs in 1954 een eerste betaalde competitie te startten. De KNVB, bang geworden haar monopolie te verliezen, ging in gesprek met de NBVB en kwam tot een akkoord. In 1955 startte de KNVB met een prof-competitie. Ongeveer 82 verenigingen kregen een proflicentie waaronder ZFC. In Zaandam is er geprobeerd om KFC en ZFC samen te smelten maar dit stuitte op grote bezwaren van de aanhangers van beide clubs.

1957. Zondagmiddag op de Westzanerdijk.

Het semi-profavontuur kan beginnen.

Met ingang van het seizoen 1955/1956 speelde ZFC in de 1e klasse C en de eerste overwinning van ZFC in het betaalde voetbal was tegen VV Zwartemeer uit Klazienaveen. De buren uit Koog a/d Zaan KFC werden in dat jaar kampioen, ZFC werd negende. In dat jaar mocht er ook op wedstrijden gegokt worden wat een aardige aanvulling voor de kas van de clubs betekende. ZFC kwam met een eigen formulier. De winnaars van de pool van 25 september ontvingen ieder f 9,95. In het seizoen 1956/1957 ging de betaalde competitie van start met een Eredivisie, 1e divisie A en B en een 2e divisie A en B. De resultaten in dat seizoen waren een stuk beter en ZFC eindigde op de tweede plaatst na RBC. 

1969. Het landelijke totoformulier, de opvolger van de formulieren op club niveau.

1958: 2e divisie kampioen.

In 1958 werd het goede spel van de afgelopen jaren beloond met het kampioenschap van de 2e divisie betaald voetbal. In de laatste wedstrijd, thuis tegen S.V. Zeist op 18 mei 1958, werd het kampioenschap veiliggesteld door doelpunten van Rudi Michel, Cor Kat 2 x en Theo de Groot.

Uit de Leeuwarder courant.

Promotie naar de 1e divisie was een feit en werd gevierd met een optocht naar de Burcht en een receptie in de De Nieuwe Karseboom. In de 1e divisie bleek het spelpeil beduidend hoger en ZFC eindigde op de twaalfde plaats. Waarmee het zich in het seizoen 1958/1959 nipt wist te handhaven.

1958/1959.  Staand: Wim van het Kaar, C. Hoorn, doelman J. Ruiter, Jan Smit, Theo de Graaf en Hans Claassen. Zittend: Cor Kat, E.A. Dorst, W van de Waal, Bert Cornelisse en Lou de Graaf.

Fuseren of zelfstandig strijdend ten onder gaan.

In 1960 en in 1964 werd er opnieuw over een fusie gesproken. Het ene jaar was de ledenraad van KFC erop tegen en in het andere jaar ZFC. In 1962 werd de 1e divisie afgeslankt waardoor ZFC teruggezet werd naar de 2e divisie. Verschillende spelers, die eerst richting Alkmaar ’54 waren gegaan keerden weer terug. Ook werden er spelers van Volendam aangetrokken. Deze laatsten kregen een autootje om de trainingen en wedstrijden te kunnen bezoeken. Op de Westzanerdijk verscheen een kantine annex feestzaal om de inkomsten te verhogen. Perspectiefvolle elementen met zicht hoop op betere tijden. In 1971 greep de KNVB in en verloste zieltogende verenigingen van een grotere schuldenlast waaronder ZFC.

1964. ZFC poseert rond een Zaans huisje. Bovenraam: Henk Jonk, Piet Blok en Rob de Vries. Onderraam: Jan Brouwer, Jo Bok en Eddy de Groote. Buiten: trainer Piet Kluit, aanvoerder Jan Plekker, Cees Out, Siem Brouwer, Gerard van der Vlekkert, Cor Smit, Willem Romp, Jos van der Helvert en Kasper Stuive.

Na het seizoen 1970/1971 werd de 2e divisie opgeheven. De KNVB vond dat er nog altijd teveel profclubs waren met als consequentie dat er een sanering werd doorgevoerd. De beslissing of een club verder kon of diende te verdwijnen uit het betaald voetbal werd gemaakt op basis van het aantal toeschouwers gemiddelde over de afgelopen vijf seizoenen.

1970. ZFC Zaandam. Staand: B. Onclin, F. Debets, Dick Helling, J. Kleef, E. Mastman, TJ. Koopman, J. Plekker en R. Schouten verzorger. Zittend: F. Groot, J. Deen, B. Veerhuis, J. van Eikeren, J. Bakker, H. Evenblij, C. Heijnis en R. Muskee.

Elf clubs moesten wijken waaronder ZFC. De Zaankanters moesten terug naar de amateurs en startte in het nieuwe seizoen in de derde klasse. Dit betekende het einde van het betaalde voetbal in de Zaanstreek. Het einde van een tijdperk waarin ZFC op haar niveau een rol heeft gespeeld in het betaalde voetbal. Met een nostalgisch gevoel en mooie verhalen in het achterhoofd blikken we nog even terug naar het sportveld aan de Westzanerdijk.

Vanwege tegenvallende resultaten en afnemend ledental fuseerde de club in 1990 met ZVV tot Hellas Sport Combinatie.