Volendam


Aan het begin van de twintigste eeuw schoten voetbalclubjes als paddenstoelen uit de grond. Maar in Volendam komt het voetbal pas laat op gang. Ondanks enige tegenwerking van de plaatselijke pastoor zet een groepje vissersjongens op 1 juni 1920 een voetbal vereniging op. In het algemeen waren de geestelijken huiverig omdat voetbal op zondag het kerkbezoek zou ondermijnen. Al snel begrepen de kerken dat verzet averechts zou werken en organiseerden onder eigen geloofsrichting een voetbalbond. De eerste drie jaar speelden de jongelui onder de naam Victoria. In 1923 verdwijnt deze naam en gaat de club verder als rooms-katholieke sport vereniging Volendam. De rood met zwarte tenues verdwijnen, oranje shirts komen hiervoor in de plaats. Hier heeft de club de bijnaam ‘Het Andere Oranje’ aan te danken. In 1935 werd de club voor het eerst landskampioen in de Roomsch-Katholieke Federatie en drie jaar later werd opnieuw.

Een groep jonge Volendamse voetballertjes op de foto aan het begin van de 20ste eeuw. Foto afkomstig uit het boek 80 jaar Volendam

1940/1945: De tweede wereldoorlog en het voetbal.

In 1940 werd op bevel van de Duitse bezetters de verschillende voetbalbonden samengevoegd onder de KNVB vlag.. Want het voetbal moest doorgaan om de situatie zo ‘gewoon’ mogelijk te laten lijken. Gedurende de bezetting werd er een noodcompetitie gespeeld. Verenigingen werden niet op grond van sterkte ingedeeld maar regionaal. Ook was er geen promotie of degradatie mogelijk. Vele jongemannen werden verplicht te werk gesteld in Duitsland of doken onder. In 1941 werd de situatie nog ernstiger omdat het voor joden verboden werd om te mogen voetballen.

Oorlog is voetbal' - Voetbal in de Tweede Wereldoorlog

We kennen het drama waar vele landgenoten onder gebukt gingen of kwamen te overlijden. Dat er tijdens de bezetting toch werd gevoetbald mag vreemd overkomen. Het bijwonen van een wedstrijd werkte voor vele echter ook helend. Met dorpsgenoten zijn en praten over de dagelijkse omstandigheden, tijdens het kijken naar je favoriete club, zorgde voor afleiding. De clubs hadden over belangstelling niet te klagen.

Na de Tweede Wereldoorlog speelde Volendam lange tijd in de tweede klasse, ondanks dat men meerdere malen dichtbij promotie zijn geweest. In 1952 bijvoorbeeld werd het kampioenschap behaald. Vooraf bepaalde de KNVB dat de promotiewedstrijden in eigen huis moest worden gespeeld. Voor de Volendammers was dit geen probleem met gehuurde verplaatsbare tribunes voor 15.000 toeschouwers losten zij dit op.. De eerste wedstrijd thuis tegen Stormvogels werd 1-1 mede door een gestopte penalty door doelman Keizer vlak voor tijd. Ook de tweede tegen EBOH eindigt in een gelijkspel. Stormvogels wist EBOH met 4-3 te verslaan en dus is de laatste wedstrijd uit tegen de IJmuiden ploeg doorslaggevend. Helaas kwam Volendam tekort en wist men de promotiecompetitie niet te winnen.

3 juni 1952: Het Algemeen Handelsblad.

Op zondag 6 april 1953 werd Volendam opnieuw kampioen.

In de promotiecompetitie zal Volendam het opnieuw opnemen tegen EBOH en DFC, beide clubs uit Dordrecht. De eerste wedstrijd is thuis tegen DFC. Na twee keer op achterstand wist Dick Tol vlak voor tijd met een ferme kopstoot Volendam remise te maken. EBOH wist DFC in Dordrecht op een 1-1 te houden. De drie teams waren aan elkaar gewaagd want ook Volendam- EBOH wordt een gelijke 1-1 stand.Het is inmiddels eind juni als de wijdbroeken naar DFC gaat en met een 3-4 overwinning huiswaarts keert. Grote man is Klaas Smit met een hattrick. DFC verliest kennelijk het vertrouwen want het krijgt een draai om de oren van EBOH met 5-2. De poort ligt nu open voor de andere, waarbij Volendam het voordeel heeft van een thuiswedstrijd.

6 juli 1953. Dagblad De Tijd beschreef de wedstrijd als volgt:

1954: Rumoer rond het voetbal

De KNVB heeft lang vastgehouden aan de gedachte dat je voetbalt voor je plezier en niet voor het geld. Een nobele maar conservatieve gedachte. In heel Europa werd er betaald voetbal gespeeld en vele Nederlandse toppers ging het geld achterna. Er ontstond steeds grotere weerstand tegen de onwrikbare houding van het Zeister bondsbureau. Een nieuwe voetbalbond diende zich aan. Deze NBVB wist vele voetbalclubs voor zich te winnen en startte een eigen semiprof competitie. De eerste wedstrijd op zaterdag 14 augustus 1954, was een vriendschappelijke. Dit ter gelegenheid van het 700 jarige bestaan van Alkmaar.

Venlonaren Alkmaar '54 en Venlo spelen allereerste profduel ...
Klaas Smit (Kip) Alkmaar ’54. Hij speelt daarna nog voor De Zwarte Schapen en DWS/A

Drie spelers van Volendam maakten kort voor de wedstrijd de overstap naar Alkmaar ’54. Het zijn de broers Klaas, Evert en wat later Thoom Smit. Dit tot grote woede van Meester Mühren, de toenmalige voorzitter van Volendam. Ondanks dat de broers geroyeerd werden bij hun oude club, zou één van hen op die bewuste zaterdagavond voetbalavond geschiedenis schrijven. Het was Volendammer Klaas Smit het eerste doelpunt in de historie van het betaalde voetbal maakte en dat op aangeven van zijn broer Evert Smit. Klaas Smit keert in september 1961 terug naar Volendam waar zijn comeback in een drama eindigt.

17 september 1961, Volendam – Blauw-Wit 2-4. Klaas Smit net dit seizoen terug gekeerd op het Volendam nest, wordt met een brancard van het veld gedragen. Hij scheurt de kruisbanden van beide knieën als hij in botsing komt met Barry Hughes. Na 210 prof-wedstrijden, waarin hij 57 keer scoort, zal Klaas Smit nooit meer op het veld terugkeren.

De KNVB maakt een 180 graden draai.

De KNVB wakker geschrokken door zoveel aandacht, plande hals over kop een overleg met de ‘wilde ‘bond. De ‘wilde competitie was inmiddels gestart naast de reguliere van de KNVB. Op 25 november 1954 kwamen de Bondsvertegenwoordigers tot een akkoord. De vrede is getekend en alle door Zeist uitgevaardigde straffen tegen profvoetballers en hun clubs werden ingetrokken. De RKSV Volendam was inmiddels zeer geïnteresseerd in deelname. Maar om in aanmerking te komen voor een prof-licentie moesten clubs voldoen aan de door de KNVB gestelde voorwaarden. Zo moest er een borgstelling zijn van 50.000 gulden, een accommodatie die voldoet aan de normen, een binding hebben met een bestaande vereniging en uitkomen in de hoogste amateur klasse. In 1954 promoveren de wijdbroeken met een tweede plaats naar de 1e klasse en voldeden nu aan alle eisen.

Profvoetballer met baan.

Volendam begint in 1955/1956 aan het prof avontuur. Eigenlijk is semi-prof een betere benaming want alle spelers hadden een baan naast het voetbal. Bij een overwinning kregen de spelers 55 gulden uitbetaald, 20 gulden voor een gelijkspel en toch nog 10 gulden indien er verloren werd. Voor die tijd waren dit behoorlijke bedragen als men bedenkt dat het gemiddelde besteedbare inkomen van de Nederlander in 1950 op 2.500 gulden per jaar lag. Het totale inkomen is echter onvoldoende en te risicovol om een gezin van te onderhouden vonden velen.

1958. Staand: Verzorger K. Hooijberg, voorzitter A. Múhren, D. Maurer, J. Smit, D. Tol, K.Karregat, J. Kroon, J. Keijzer en G. Stroker oefenmeester. Zittend: J. Bond, H. Veerman, J. Pelk, J. Schilder, G. Zwarthoed en B. Steur.

In de eerste periode 1955/1956 eindigt Volendam op een derde plaats. Achter Helmondia ’55 en kampioen KFC uit Koog aan de Zaan die in het seizoen met 5-2 klop kreeg tegen Volendam.. Daarmee plaatsten zij zich voor de eerste divisie voor het komende seizoen. De formatie lijkt zijn draai te hebben gevonden en speelt zich in het seizoen 1956/1957 naar de subtop.

1958: Volendam maakt naam in Nederland.

In de KNVB beker 1957/58 verrast de club vriend en vijand. Volendam werd in 1958 de eerste ploeg ooit die als eerstedivisionist doorstoomde naar de bekerfinale. Na zeges op De Spartaan (4-2), BVC Amsterdam (3-2), Stormvogels (2-0), Excelsior (4-0), Wageningen (2-9) en MVV (1-3) trof de stuntploeg in de finale Sparta. De wedstrijd in het Olympisch Stadion eindigde in het voordeel van de eredivisionist. Hierin bleek Sparta te sterk. De Rotterdammers wonnen met 4-3.

3 mei 1959, Limburgia – Volendam (uitslag 1-4)

In 1958/1959 werd Volendam kampioen in de Eerste divisie A en promoveerde zodoende voor het eerst in haar historie naar de Eredivisie.
In de stromende regen wordt het elftal, na het behalen van het kampioenschap, door het dorp gereden op een botter, die op een aanhangwagen achter een tractor rijdt. Later zou deze befaamde botter tot de ‘Heen en Weer’ gedoopt worden.

Bewegende beelden uit 1959 en 1961.

Beelden uit het Eredivisie archief van de eerste speeldag van het seizoen 1959-1960 in de Eredivisie: zondag 23 augustus 1959 met o.a. beelden van Volendam –DWS A 3-1, AjaxNAC 3-0, Fortuna ’54PSV 0-2 en FeijenoordSparta 0-1.

In het seizoen 1960/1961, met dank aan de privé beelden en commentaar van Hennie Boersma, zien we achtereenvolgens de Volewijckers – Volendam 1-3 gespeeld op 16 april 1961. Op 11 juni speelt Volendam thuis tegen Helmondia’55, het werd een verpletterende 7-0 waardoor direct op de Dijk het kampioenschap van de 1e Divisie kon worden gevierd .

1958: Volendams tafereeltje op het Doolhof.

1961: Grootste nederlaag ooit.

Het is 24 september 1961 en in De Meer Amsterdam wordt de wedstrijd Ajax – Volendam gespeeld. Het zou een zwarte middag worden voor de oranje formatie. Ajax speelt Volendam rond om dronken en met 9-1 werd de club naar het palingdorp gestuurd. Het is de grootste nederlaag uit haar club historie. Later dat seizoen neemt Volendam thuis zoet wraak door Ajax met 4-1 te verslaan. Op de ontketende Dick Tol stond die middag geen maat.

Seizoen 1961/1962. Staand: Trainer Bram Appel, Wim Kras, Jan Tol, Dick Tol (Knoest), Jan Visser (Bloem), Klaas Karregat (Blubber), Joep Molenaar (Des) en masseur Cees Hooyberg. Knielend: Klaas Zwarthoed (Vracht), Henk Jonk (Spijker), Johan Pelk, Jan Schilder (Koles) en Thijs Bond (Kouwe).

De eredivisie euforie was echter van korte duur. Na één seizoen degradeerde de ploeg al weer terug. Trainer Bram Appel loodste Volendam binnen een seizoen weer terug naar de Eredivisie. Ditmaal was het verblijf wel langer dan één seizoen. Het elftal bestaat uit louter Volendammers. Kras, Zwarthoed, Veerman, Pelk en Bond zijn de namen die elk jaar terugkeren, net als later Steur, Plat, Jonk, Sier en Mühren. Volendam wordt een soort cultclub avant la lettre.

Volendam 1964: staande: trainer Dubbeldam, K. Zwarthoed, P. Kes, J. Schilder, K. Karregat, J. Kwakman, J. Pelk en voorzitter Pé Muhren; gehurkt: D. Bond, W. Kras, D. Tol, G. Muhren en J. Zwarthoed.

Clubicoon: Dick Tol de ‘Knoest’ is jong overleden.

Dick Tol - Wikipedia

Dick Tol geboren 24 augustus 1934,was de zoon van een welgestelde vis verkoper. Na de Tweede Wereldoorlog meldde hij zich aan bij Volendam. Hij was geen technische speler, maar moest het vooral hebben van explosiviteit, fysieke kracht en zijn fanatisme. Ondanks dat Tol als jeugdspeler al makkelijk scoorde, maakte hij pas op zijn 21ste zijn debuut in het eerste van Volendam. In zijn eerste seizoen 1955/1956 in de Eerste Klasse scoorde hij dertig doelpunten. Een seizoen later 1956/1957 in de nieuw opgezette Eerste divisie trof hij zelfs 36 maal het doel, waarmee hij topscorer werd. Op 11 juni seizoen 1961 bekroont Volendam, onder leiding van Bram Appel, het seizoen met een tweede promotie naar de Eredivisie. Samenvattende beelden zonder commentaar van Blauw-Wit – FC Volendam 2-3 gespeeld op 11 oktober 1959. De grote ster bij FC Volendam is Dick Tol, hij scoort alle doelpunten. Hij maakte in totaal 276 competitiegoals, waarmee hij clubtopscorer is van Volendam. In de Eredivisie scoorde hij 76 doelpunten in 101 wedstrijden.

13 september 1959, Volendam – SC Enschede, uitslag 2-1. Dick Tol knalt het winnende doelpunt binnen

Voor 16.000 uitzinnige toeschouwers valt de regen met bakken uit de hemel maar het feest is er niet minder om. Via doelpunten van Wim Kras, Johan Pelk en vijfmaal van de ontketende Dick Tol wordt thuis Helmondia’55 met 7-0 verslagen. In het tijdvak 1961/1962 werd Dick topscoorder van de eredivisie met 27 doelpunten, ondanks dat hij dat seizoen negen wedstrijden moest missen wegens een blessure. Het goede presteren van de aanvaller leidde tot zijn eerste uitnodiging voor het Nederlands elftal, dat op 26 september 1962 uitkwam tegen Denemarken. Drie dagen voor dit duel scheurde Tol in een duel met Guus Haak van ADO echter een rechter enkelband, waardoor hij noodgedwongen moest afzeggen. Het bleef voor de speler bij deze ene uitnodiging. Aan het einde van het seizoen 1966/1967 besloot Tol zijn actieve loopbaan te beëindigen. In 1973 werd darmkanker bij hem geconstateerd. Hij overleed op 39-jarige leeftijd in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam, aan complicaties kort na een operatie aan de dikke darm.

16 september 1962: Alles valt op zijn plaats op deze dag.

Afbeelding kan het volgende bevatten: 3 mensen, lachende mensen

Op de foto is het feest rondom keeper Jan Kwakman na het stoppen van een penalty. Links Klaas Karregat en rechts ‘wat is die groot’ Janny Schilder. In het midden Jintje Schilder die Feijenoord-speler Henk Schouten ongewild bij de vreugde betrekt. Deze 2-5 uit-overwinning tegen regerend landskampioen Feijenoord is een van de meest aansprekende wedstrijden uit de historie van Volendam. Het zat hem niet zozeer in een betere techniek want Feijenoord heeft bewezen dat het voldoende in huis heeft maar een effectieve tactiek die Volendam toepaste. Er zat volop variatie in de aanvallen, nu eens kort dan weer lang met passes in de open ruimte. Voortdurende switch van spelers met een onvermoeibare Dick Tol. Het was weer zo een dag dat kwaliteit eruit komt. Het is een beetje het raadselachtige wat Volendam iets speciaals bracht. Soms ver boven zichzelf dan weer onthutsend. Want ondanks de euforie van deze dag stond de selectie aan het einde van het seizoen 1962/1963 net boven de degradatie.

Toptalenten met een dorpskarakter

Het is al eerder gememoreerd dat er veel werd gevraagd van deze jonge talenten. Het is zoeken naar een balans tussen het voetballen en het werk. Vijf dagen in de week een deeltijd baan en in de avond/weekeinde trainen/wedstrijden.

Het is tekenend voor de spreekwoordelijke wisselvalligheid dat Volendam toch onderin eindigt en een jaar later opnieuw degradeert in het seizoen 1963/1964. De derde promotie voor Volendam vond plaats in 1967 onder de Engelse trainer Ron Dellow. Het was het laatste seizoen van Dick Tol, die dat seizoen topscorer werd van de Eerste divisie.

Langzamerhand zal het voetballandschap gaan veranderen. Om kwaliteit te waarborgen zullen er investeringen moeten komen. Bijvoorbeeld door spelers voldoende te betalen en zij zich volledig kunnen wijden aan het voetbal. Het geld zal komen uit de reclamewereld die shirts en de boarding gaan gebruiken. De toen befaamde Radio Veronica begreep dat goed en sponsorde Volendam zoals het ook al deed bij SC Gooiland. In het groot is PSV en Philips al een goed voorbeeld. Van Semi-Professioneel naar Full- professioneel Nederland is de weg die zal worden gekozen. Volendam bulkt van de voetbaltalenten en de de basis komt uit het dorp. De structuur van de club en de mentaliteit is een voorbeeld voor ander clubs. Namen zoals Gerrie en Arnold Mühren, Wim Jonk zullen internationale faam verwerven. Voor RKSV Volendam en wat later FC Volendam zal er altijd plaats zijn al zal dat met vallen en opstaan zijn. De supporters zullen nog vaak het ‘Heen en Weer”krijgen.

9 oktober 1966. Staand: Jonk, Jonk, Karregat, Kees Tuyp, Hoogland en Zwarthoed. Zittend: Sier, Pelk, Dick Tol, Wim Kras en Gerrie Mühren.
Gaat Volendam de Eredivisie nog bereiken? | Hetgeldersevoetbal.nl