Alkmaar ’54

De eerste profwedstrijd in Nederland werd in het voorjaar van 1954 op 14 augustus gespeeld op het Gemeentelijk Sportpark van Alkmaar tussen de clubs van de “wilde bond” te weten Alkmaar en Venlo. Het was een vriendschappelijk duel, met een 3-0 winst voor de thuisploeg, en een voorbode voor de even later gestarte competitie met in het totaal van tien clubs. Het Alkmaar elftal bestond uit:

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Poster_Alkmaar_Venlo.jpg

Eerste doelpunt in het betaald voetbal.

Het Gemeentelijk Sportpark (de drafbaan) in Alkmaar zat op 14 augustus 1954 met 13.000 toeschouwers bomvol. De bezoekers betaalden twee gulden voor een tribunekaartje en wie tweede rang zat, hoefde maar een gulden neer te leggen. De supporters waren erg nieuwsgierig en hoopvol.

Henk v/d Sluis opent het bal op 14 augustus 1954 om 18 uur.
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Alkmaar_Snabilie-1-3.jpg

De wedstrijd zelf was een matte eerste vertoning, het feest erna spetterend. Alkmaar bestond 700 jaar en kreeg deze wedstrijd in de schoot geworpen. De teams van Alkmaar en Venlo begonnen om zes uur ’s avonds. Uit een interview: “Henk van der Sluis, midvoor van Alkmaar, bracht de bal aan het rollen door een zijwaarts tikje op linksbinnen Klaas Smit. Hij de Volendammer maakt kort na rust het eerste doelpunt bij de profs.Klaas Smit werd dank zij die goal beroemder dan vele internationals uit zijn tijd. Zijn naam staat voor eeuwig in de boeken als de allereerste profspeler v/h betaald voetbal. Grote man in deze wedstrijd was Alkmaar-doelman Gerard Snabilie. Een ranke, atletische in het zwart geklede keeper die gelijkenis vertoonde aan Frans de Munck . Gerard ‘de Zwarte Panter’ kwam pas laat en puur toevallig in het voetbal terecht gekomen. Hij dreef in Amsterdam een aantal textielwinkels toen het profvoetbal min of meer voorbij kwam. Alkmaar won het duel met 3-0 door Henk v/d Sluis en wederom Klaas Smit. In feestend Alkmaar bleef het nog lang onrustig waarde de Venlo-selectie pas de volgende ochtend uur naar Limburg afreisde.

11 september 1954: Start van de eerste Nederlandse prof-competitie.

Op 11 september 1954 speelt Alkmaar haar eerste prof-competitiewedstrijd uit tegen Den Haag en wint met 2-3. De ‘wilde ‘ NBVB was de initiator en de tegenpool van de KNVB, die niets van betaald voetbal wilde weten. Zeist probeerde uit alle macht het professionalisme tegen te houden. Zo heeft de KNVB spelers en clubs bedreigd met uitsluiting en ook mochten profspelers niet meer voor het Nederlands elftal uitkomen. ‘De geest was echter uit de fles’. De toeschouwers kwamen massaal kijken en in het algemeen was men op de hand van het nieuwe geluid. Er waren al zoveel goeie spelers, voor het geld, naar het buitenland vertrokken en de hoop was dat zij terug zouden komen.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Alkmaar_Utrecht-2.jpg

Sommige clubs ontstonden spontaan geholpen door geldschieters. Om mee te kunnen doen aan de competitie waren geld en spelers nodig. De amateurclubs zagen met grote vrees dat haar beste spelers werden weg geronseld. In achterkamertjes of gewoon op straat werd gewapperd met geld en contracten. Alkmaar speelde aanvankelijk op het Gemeentelijk Sportcomplex. Dat was de plaats waar de eerste profwedstrijd in Nederland werd gespeeld. De NBVB startte haar competitie in het weekend van 11 september 1954. Na 10 wedstrijddagen werd de competitie afgebroken en Alkmaar stond op een derde plaats.

28 november 1954: De KNVB en de NBVB sluiten vrede.

De KNVB bang om de grip op het voetbal te verliezen, kwam in het najaar van 1954 tot overeenstemming met de NBVB. Op 28 november 1954 ging de nieuwe competitie van start onder de vlag van de KNVB. De kranten waren kritisch en verweten de KNVB opportunistisch gedrag. Uitstaande schorsingen werden ongedaan gemaakt en de in het buitenland spelende Nederlandse profs waren weer welkom.

1955: Sigarenbandje
Het Gemeentelijk Sportcomplex werd gebruikt voor meerdere sporten: drafsport, voetbal, wielrennen, speedway. Na de samenvoeging van de NBVB met de KNVB werden de prof-wedstrijden op de Alkmaarderhout gespeeld.

Het ontstaan van Alkmaar ’54

Alcmaria Victrix
Alkmaarsche Boys

Veelal is het zo dat een amateurvereniging de basis is van waaruit er een betaald voetbalclub kan ontstaan. Bij Alkmaar ’54 was dat niet zo. Er was eerst de stichting Alkmaar met een eigen vermogen. Vervolgens werd er gezocht naar een samenwerking met amateurs. Dit was de reden waarom Alcmaria Victrix en Alkmaarsche Boys een uitnodiging ontvingen om aan de tafel te komen zitten. Standpunten werden uitgewisseld waarbij besprekingen spoedig zouden worden voortgezet. Die kwam echter niet want de stichting Alkmaar liet niets meer van zich horen! Onthutst waren beide clubs. Toen ook bekend werd dat de stichting intussen spelers ronselden zette dit zoveel kwaadbloed dat er geen grond meer was voor goed overleg met de amateurverenigingen. Zij voelden zich gepasseerd en gebruikt.

De stichting Alkmaar had inmiddels een manier gevonden om toch een fundament te hebben. Talentvolle spelers uit de omgeving werden met aantrekkelijke bonussen overgehaald. Oud keeper Snabilie: ‘We hadden één dag voor de eerste wedstrijd nog maar tien spelers’, in paniek is toen een of andere bejaarde uit Oostenrijk gehaald om het elftal te completeren.’ Die ‘bejaarde’ was Franz Fuchs, een 39-jarige voormalige Oostenrijkse international die later nog tot trainer van Feyenoord werd’. Er werden aandelen uitgegeven en een aantal gegoeden voorzagen de stichting van het benodigde kapitaal. De gemeente ( een aantal gemeenteraadsleden zat in het bestuur van de stichting) voorzag de club van voetbalvelden en een lichtinstallatie. Op 13 april 1954 was de oprichting van Alkmaar een feit en de naam later veranderd in Alkmaar’54.

Alkmaar’54: Boven: Barend v Vliet-Klaas Smit-Dirk Kuijper-Henk v d Sluis-Franz Fuchs (gast)-Rudie Michel Beneden: Jaap Ramakers-Henk Peggeman-Gerard Snabilie-Ben Kabel-Evert Smit.

Het voetbalfeest kan beginnen

1954/1956 Shirt van Henk v/d Sluis.

Tachtig clubs konden eind 1954 onder vleugel van de KNVB aan een profavontuur beginnen. De spelers van Alkmaar ’54 verdienden 40 gulden per overwinning en eindigden het seizoen 1954/1955 op een vijfde plaats in de 1e klasse C, voldoende voor promotie naar de hoofdklasse. In die hoofdklasse kwam Alkmaar ’54 in het seizoen 1955/1956, 4 punten tekort om te promoveren naar de nieuw te vormen eredivisie. Ook het seizoen 1957-1958 was middelmatig maar er gloort hoop.

1959/1960: Een topseizoen voor Alkmaar ’54.

Deze competitie zal tot met het laatste speelweekend spannend blijven. De Alkmaarders moesten op de laatste wedstrijddag op bezoek bij directe concurrent DFC. Bij winst was het kampioenschap binnen maar bij een gelijkspel was men afhankelijk van de derde gegadigde VSV. Op maandag 23 mei kopte Het Vrije Volk:

De kampioentitel in de 1e divisie is binnen en Alkmaar ’54 gaat voor de eerste keer spelen tegen de top van het vaderlandse voetbal de Eredivisie. Deze keer echter zonder succestrainer Karl Ludwig Veg die na twee seizoenen bij Alkmaar zijn carrière vervolgt bij de Scheveningen Holland Sport.

Seizoen 1958/1959. Alkmaar’54. Staand: Ben Kabel, Piet Kaas, Henk Peggeman, Cor Blauw, Nico Kesselaar, Piet Schuijt en Ludwig Veg. Zittend: Jan Smidt, Nico Wagemaker, Henk Tijm, Hein Pitters, Henk Koelemije, Henk Kramer en Piet Buis.

Een jaar later, seizoen 1960/1961, was de competitie eveneens zeer spannend tot de laatste weekend. Nu echter moest Alkmaar ’54 spelen voor lijfsbehoud in de eredivisie. Directe concurrenten waren, met nog vier wedstrijden te spelen, Fortuna ’54, Rapid JC en Elinkwijk. Voor NOAD was degradatie al een feit. Het onderlinge verschil was slechts één enkele punt. In het pinksterweekend behaalde de ploeg in een dubbel programma goeie resultaten. Met nog twee duels te gaan stond de selectie boven de rode streep. In de voorlaatste speeldag ging het thuis echter mis.

29 mei 1961: Het Vrije Volk.

Het elftal heeft het nu niet meer in eigen hand. In de laatste wedstrijd uit tegen Sparta moet Alkmaar ’54 winnen en Fortuna ’54 moet van DWS A verliezen. Op papier is de situatie ongunstig omdat Sparta nog speelt voor een Europese ticket en DWS A alleen voor de winstpremie hoeft te spelen.

5 juni 1961: Het Vrije Volk.

Uiteindelijk hebben de Alkmaarders verdienstelijk gedebuteerd op het hoogste niveau. Helaas zijn er teveel gelijke spelen geweest en zou er met ietsje meer geluk uit de twaalf remises een paar puntjes meer gehaald zijn. Het volgende seizoen wordt het opnieuw de 1e divisie.

1960/1961 Alkmaar ’54 : Spelers namen onbekend

Alkmaar ’54 zakt nog verder weg.

Dat het nog beroerder kon bleek een jaar later toen men zelfs afzakte naar de 2e divisie. Met herwonnen energie werd Alkmaar’54 in het seizoen 1963/64 kampioen in de 2e divisie A mede door de inbreng van de ex-AGOVV speler en midvoor Sietze de Vries en stopper Barry Hughes overgekomen van Blauw Wit.

Clubicoon: Henk Peggeman zo snel als een hinde.

Henk Peggeman - Wikipedia
Henk Peggeman.

Henk ‘Bas’ Peggeman is geboren op 29 december 1931. Peggeman werd losgeweekt bij de voetbalclub ‘De Kennemers’ uit Beverwijk te samen met v/d Sluis. Bas speelde voor Alkmaar ’54 sinds de oprichting en bleef negen jaar in dienst van de ploeg. Met 268 wedstrijden in het Alkmaarse rood-wit is hij één van de trouwste spelers uit de clubhistorie. Mede daarom is in het Victorie Stadion onder de hoofdtribune een bar naar hem vernoemd. Bas was verdediger en werd ooit omschreven als: Zo wit als een berkenboom, lenig als een tijger, snel als een hinde en berekenend als een boekhouder.’ In principe kregen de spelers hetzelfde uitbetaald. Een uitzondering werd gemaakt voor een topspeler Bas Peggeman, die in 1957 een ‘blijfpremie’ kreeg toegekend van 1500 gulden onder de voorwaarde dat hij drie seizoenen bij Alkmaar ’54 zou blijven.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Peggeman.jpg

De promotie naar de eredivisie in 1960 was voor Peggeman het hoogtepunt uit zijn carrière, zei hij in 2011 in een interview op AZ.nl. ”Ik heb een leuke tijd gehad en zat op zeker moment tegen het Nederlands elftal aan. Dat is net niet gelukt. Weet u, ik ben er natuurlijk niet rijk van geworden en had gewoon een baan bij personeelszaken bij een metaalbedrijf. Als je ziet hoeveel geld er nu in het voetbal om gaat. Dat is ongelooflijk. Wij kregen 40 gulden voor een overwinning, twintig voor een gelijkspel en een tientje voor een verliespartij. Het voetbal is sowieso veranderd. Wie blijft er vandaag de dag nog negen jaar bij dezelfde club?”

Peggeman kwam na zijn actieve loopbaan nauwelijks meer in het stadion, maar volgde de verrichtingen van AZ nog wel. ”Ik merk dat ik het lastig vind om me twee keer drie kwartier te focussen op het spel. Toch blijft het mijn cluppie en ik spiek op wedstrijddagen altijd even op Teletekst.” Henk ‘Bas’ Peggeman is vrijdag 14 augustus 2015 op 83-jarige leeftijd in zijn woonplaats Heemskerk overleden.

Clubicoon: Klaas Smit scoort het eerste betaalde doelpunt.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Alkmaar_klaas_Kip_Smit-2.jpg

Klaas Smit werd op 11 november 1930 te Volendam geboren en was de jongste van vier voetballende broers. Hij was de meest extraverte stond linksbinnen en kon geweldig hard koppen. Wat een ander met z’n benen kan, dat kon Klaas Smit met z’n hoofd. Niemand kon zo hard koppen als hij. Hij schiet met z’n hoofd, zeiden ze op de tribune. De vier broers Smit speelden in het eerste van Volendam en Klaas had de meeste voetbaltalent. Eind jaren veertig had hij al in het Nederlands Jeugdelftal gespeeld. Klaas had een bijnaam, zoals zovele Volendammers. Hij heette ’de kip’. Met voetbal had dat niets te maken; zo werd z’n vader ook al genoemd. Een Volendamse bijnaam kan naar de volgende generatie overspringen.

In 1954 kregen de broers Klaas en Evert een contact aangeboden door Alkmaar. Voordat ze ja hadden kúnnen zeggen, trof hen een straf. Klaas en Evert Smit moesten bij Volendam-voorzitter Mühren komen. Die royeerde hen voor het leven, omdat ze met de profclub gesproken hadden. Ze hadden dus weinig keus en tekenden in juni dat jaar. Naast de gage kregen ze een brommer om naar Alkmaar te reizen. Ze bleven bij bakkerij Tol in Volendam werken want van één inkomen konden ze niet leven. De stap van de Smitten werd er gevoeld als ’verraad aan het dorp’. Volendam is katholiek en niet zo’n beetje ook. In Alkmaar zijn ze protestants, ketters. In Volendam hadden ze een fikse aversie tegen Alkmaar.

Bij de eerste betaald voetbal-wedstrijd op Nederlandse bodem, tussen Alkmaar ’54 en de profclub Venlo maakte Klaas twee doelpunten. Klaas Smit maakte kort na rust het eerste, historische doelpunt. Later zei hij: „M’n broer Evert, de linkshalf, speelt de bal naar me toe. Ik sta een meter of 17, 18 van het doel en geef een peer met mijn verkeerde been. De bal belandt in de verste driehoek. Omdat het met mijn verkeerde been was, wist ik niet waar die bal heen zou gaan. Maar de keeper gelukkig ook niet.

Na Alkmaar ging Klaas Smit in het seizoen 1957/58 bij profclub Amsterdam spelen, de ’zwarte schapen’. Daarmee was hij ook de eerste profvoetballer die door een andere club werd gekocht. In 1961 was Klaas Smit, via DWS, terug gekeerd bij het gepromoveerde Volendam. Het gememoreerde ‘verraad’ van 1954 werd hem vergeven.

17 september 1961, Volendam – Blauw-Wit, uitslag 2-4
Klaas Smit (Kip) wordt met een brancard van het veld gedragen. 

Spijtig genoeg kwam hij echter slechts vijf keer uit voor de “wijdbroeken”. In een thuiswedstrijd tegen Blauw-Wit kwam hij in botsing met tegenstander Barry Hughes en scheurde de kruisbanden van beide knieën. Hij werd per brancard weggedragen en keerde nooit meer, als actief speler, terug op het voetbalveld. Hij speelde 210 prof-wedstrijden, waarin hij 57 keer scoorde. Op 20 februari 2008 overleed Klaas Smit te Edam. Bron: Peter de Waard Volkskrant.

Clubicoon: Piet Buis de jongste prof.       

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Buis-2.jpg

Piet Buis overgekomen van Egmondia uit Egmond tekende op zestienjarige leeftijd een profcontract en is daarmee de jongste prof in het in het betaald voetbal. Nu zestig jaar later zit Piet nog op de tribune in Alkmaar. In een interview blikt hij terug ” Verraders waren wij, de mannen die zich wilden laten betalen om tegen een balletje te trappen”. Negen clubs sloten zich bij de ” Wilde” bond aan, de NBVB, waaronder Alkmaar’54. Kwam je uit voor een van die clubs, dan dreigde een levenslang royement. De onderhandelingen om spelers over te halen om voor een bestaan als semi-prof te kiezen gingen dan ook in het geheim, herinnert Buis zich.

“Ik kom uit Egmond aan Zee en hing samen met wat vrienden buitenrond. Ineens kwam er een Volkswagen aanrijden. ‘Piet, die is voor jou’, riepen mijn vrienden. Ik stapte in en kreeg de vraag of ik voor Alkmaar’54 wilde voetballen. Mijn moeder had al eens gezegd dat ik nog rijk zou worden van het voetbal en nu kreeg ik de kans om geld te verdienen als voetballer. Dat wilde ik wel.” En voor de twee trainingen in de week kregen ze ook nog eens twintig gulden. “Ik was elektricien en verdiende 12,50 gulden per week”, vertelt Buis. “Ik bleef werken, maar dit was natuurlijk een mooi extraatje. Ook heb ik nog voor het Nederlands jeugdelftal gespeeld.”.

Al leverde het in het begin wel wat afgunst op.”  Het betaald voetbal is direct populair in Nederland. Op de eerste wedstrijd komen 13.000 man af. De spelers krijgen een officiële brief van de KNVB: ze zullen uitgesloten worden voor het beoefenen van hun sport. “Gelukkig ging de KNVB om, anders had ik nooit meer kunnen spelen” Piet Buis vind het in ieder geval geweldig, zo veel voetbalhistorie. “Ik word hier best emotioneel van ja. Ik heb twaalf jaar bij Alkmaar ’54 gevoetbald, ik kom uit de regio. Alles komt weer boven nu ik hier sta”. De oude tribune, de geschiedenis en dan nu een Piet Buis tribune.

AZ’67 en de invloed van de broers Molenaar.

Afbeeldingsresultaat voor az '67
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Kabel.jpg

In 1967 fuseerden Alkmaar’54 en FC Zaanstreek en werd AZ ’67 geboren. Zestien jaar lang is in de Zaanstreek betaald voetbal gespeeld. KFC uit Koog aan de Zaan en ZFC uit Zaandam waren te klein om afzonderlijk te overleven, maar onderlinge wrijving, stonden een fusie in de weg. Met Jan Wit ‘sportjournalist voor o.a. Telesport’ banen we ons een weg door de Noord-Hollandse voetbal historie. Hij is zeer op de hoogte van de geschiedenis van het betaald voetbal in de Zaanstreek en omstreken “Al bij het begin van het profvoetbal in Nederland, in 1955, was er sprake van een fusie tussen KFC uit Koog aan de Zaan en ZFC uit Zaandam. Dat is er toen niet van gekomen. De clubs gingen onafhankelijk van elkaar het betaald-voetbalavontuur aan maar erg succesvol waren ze niet. ZFC en KFC speelden afwisselend in de tweede en de eerste divisie. Het dichtst bij promotie naar de eredivisie was KFC in het seizoen 1960/1961, maar De Volewijckers uit Amsterdam-Noord bleef de Koogse club één puntje voor.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is download.jpg
v.l.n.r. Cees Molenaar, voorzitter Gerrit Hartland, Klaas Molenaar en trainer Hans Kraay sr.

In 1960 was al voor het eerst over een fusie gesproken, maar de ledenvergadering van KFC was tegen. In 1964 werd een nieuwe poging ondernomen om tot één Zaanse profclub te komen. Dat was op initiatief van Klaas en Cees Molenaar, beiden verdienstelijke KFC-voetballers en beiden lid van de directie van het Zaanse witgoedbedrijf Wastora. In gesprekken leek het nu de goede kant op te gaan. Zowel KFC als ZFC benoemde met instemming van de ledenvergaderingen een commissie. Beide commissies brachten beide een positief advies uit maar toch trok ZFC de stekker er alsnog uit. Dat betekende het begin van het einde van het betaald voetbal in de Zaanstreek.

FC Zaanstreek

De broers Molenaar trokken daarna hun eigen plan. Ze namen voor 120.000 gulden de proflicentie van KFC over en die weer een amateurclub werd. Met de licentie maakten Klaas en Cees Molenaar een doorstart met een profclub die ze FC Zaanstreek noemden. FC Zaanstreek begon het seizoen 1964-1965 in de tweede divisie A, waar ook ZFC speelde. In het tweede jaar 1965/1966 promoveerde Zaanstreek naar de eerste divisie en eindigde in het seizoen 1966/1967, op de negende plaats. Door geldnood gestimuleerd zochten de bestuursleden van Alkmaar ’54 en FC Zaanstreek elkaar op. De besprekingen waren kort en bondig. Alkmaar’54 en FC Zaanstreek fuseerden tot Alkmaar/Zaanstreek. De club AZ’67 is geboren en kreeg Alkmaar als basis. In een reportage van Fox Sport in samenwerking met clubarchivaris Jan Visser wordt er teruggeblikt naar het ontstaan van de provincieclub AZ’67.

AZ’67 klaar voor het seizoen 1968/1969. Staand: Schouten, Visser, v. Veen, Molenaar, Racic, Hersche. Zittend: Twisk, Tijm, Dekker, v. Eikeren, v. Rijssel

Grote ambities

In het eerste seizoen 1967/1968 eindigt AZ’67 op de 2e plaats in de 1e divisie en promoveert naar de eredivisie. De drie volgende jaren blijkt de eredivisie een harde les. Na een 15e, 12e en een 17e plaats degradeert de club naar de 1e divisie. Er moest iets gebeuren en de broers Molenaar zijn ambitieus en willen naar de top. De financiële injecties van de Molenaars waren de aanzet tot een succesvolle periode, die eind jaren zeventig definitief gestalte kreeg. Opnieuw promoveert AZ’67 met een 2e plek naar de eredivisie en zet vanaf 1972 de opmars voort.

1970/1971

Hoe vergaat het voetbal nu, in de Zaanstreek.

ZFC bleef als enige ander betaalde club over, tot het in 1971 werd weggesaneerd door de KNVB en naar de amateurs verdween. De naam ZFC is inmiddels verdwenen en na twee fusie’s veranderd in FC Zaandam. KFC bestaat nog steeds en is een bloeiende amateurvereniging.  Het betaald-voetbalavontuur in de Zaan heeft al met al zestien jaar geduurd: van 1955 tot 1971. Deze verenigingen en vele andere voormalige semi-profclubs hebben de bouwstenen geleverd voor het Nederlandse betaald voetbal zoals het nu is.