Alkmaar’54

Alkmaar waar het semi-profvoetbal ooit begon.

De eerste profwedstrijd in Nederland werd in het voorjaar van 1954 gespeeld op het Sportpark van Alkmaar tussen de clubs van de “wilde bond” te weten  Alkmaar en Venlo. 

De NBVB was hierin de animator en de tegenpool van de KNVB, die niets van betaald voetbal wilde weten. Maar de heertjes uit Zeist zaten wel incognito op de tribune te kijken. ‘Oh’ wat hebben ze spelers en clubs bedreigd met uitsluiting maar de “geest is uit de fles.” De toeschouwers kwamen massaal kijken en in het algemeen was men op de hand van het nieuwe geluid. Er waren al zoveel goeie spelers naar het buitenland vertrokken en de voetbalkwaliteiten werden minder en minder in Nederland.

Er werd volop onderhandeld tussen club en speler of eigenlijk werden spelers geronseld. In achterkamertjes of gewoon op straat werd er gewapperd met geld en contracten. De KNVB voelde aankomen dat er geen houden aan was en kwam in het najaar van 1954 tot overeenstemming met de “wilde”NBVB. Op 28 november ging de nieuwe, gecombineerde competitie van start. De kranten schreven kritisch, en sprak van een “laffe houding” en het ” bakzeil halen”. De conservatieve KNVB had veel te lang getalmd maar het publiek en de spelers zijn de grote winnaars.

Eerste doelpunt in het betaald voetbal.

Het Gemeentelijk Sportpark in Alkmaar zat op 14 augustus 1954 met 13.000 toeschouwers bomvol. De bezoekers betaalden twee gulden voor een tribunekaartje en wie tweede rang zat, hoefde maar een gulden neer te leggen.De supporters waren erg nieuwsgierig en hoopvol. Hoopvol in de nieuwe toekomst en blij dat de betere voetballers in Nederland zouden blijven.

Klaas Smit: 1e doelpunt

De wedstrijd zelf was een matte eerste vertoning het feest erna spetterend. Alkmaar bestond 700 jaar en kreeg deze wedstrijd in de schoot geworpen. De teams van Alkmaar en Venlo begonnen om zes uur ’s avonds aan de eerste profwedstrijd ooit. Uit een interview: “Henk van der Sluis, midvoor van Alkmaar, bracht de bal aan het rollen door een zijwaarts tikje op linksbinnen Klaas ( de Kip) Smit. Hij de Volendammer maakt kort na rust het eerste doelpunt bij de profs. Klaas Smit blikt terug ” ‘M’n broer Evert, de linkshalf, speelt de bal naar me toe.  Ik sta een meter of 17,18 van het doel en geef een peer met mijn verkeerde been. De bal belandt in de verste driehoek. Omdat het met mijn verkeerde been was, wist ik niet waar die bal heen zou gaan. Maar de keeper gelukkig ook niet. Het was wel een mooie”. Klaas Smit werd dank zij die goal beroemder dan vele internationals uit zijn tijd.

Zijn naam staat voor eeuwig in de boeken als de allereerste doelpuntenmaker van de eredivisie. Alkmaar won het duel uiteindelijk met 3-0. Henk van der Sluis en, wederom, Klaas Smit maakten de andere treffers. Het bleef nog lang onrustig in Alkmaar waarbij ook de Venlo spelers betrokken waren.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Alkmaar_Snabilie-1-3.jpg

Zij vertrokken pas de volgende ochtend naar Limburg vertrokken. De man van Alkmaar was Gerard Snabilie, de ranke, atletische en in het zwart geklede doelman die, in de verte door zijn gelijkenis met Frans de Munck al gauw ‘de Zwarte Panter’ werd genoemd. Laat én puur toevallig was hij in het voetbal terecht gekomen, maar met zijn zakelijk gevoel – hij dreef in Amsterdam een aantal textielwinkels – kwam het profvoetbal voor hem precies op tijd. De nieuwe beroepsvoetbalclub Alkmaar’54 speelt eerst nog op het Gemeentelijk Sportpark (dat nog altijd bekend staat als de plek waar de eerste profwedstrijd ooit in Nederland werd gespeeld), maar vanaf de start van de NBVB-competitie wordt de Alkmaarderhout, enkele honderden meters noordelijker, de thuisbasis. Vanaf de bouw in 1948 is Alkmaarsche Boys de vaste bespeler van het terrein.

Sportpark ‘Alkmaarderhout’.

Ronsel praktijken

Veelal is het zo dat een amateurvereniging de basis is van waaruit er een betaald voetbal club ontstaat. Bij Alkmaar ’54 is dat niet zo. Er was eerst de stichting Alkmaar met een eigen vermogen. Vervolgens werd er gezocht naar een samenwerking met amateurs. Dit was de reden waarom Alcmaria Victrix en Alkmaarsche Boys een uitnodiging ontvingen om aan de tafel te komen zitten. Standpunten werden uitgewisseld waarbij besprekingen spoedig zouden worden voortgezet. Die kwam echter niet want de stichting Alkmaar liet niets meer van zich horen! Onthutst waren beide clubs. Toen ook bekend werd dat de stichting intussen spelers ronselden zette dit zoveel kwaadbloed dat er geen grond meer was voor goed overleg met de amateurverenigingen. Zij voelden zich gepasseerd en gebruikt.

Alcmaria Victrix
Alkmaarsche Boys

De stichting Alkmaar had inmiddels een manier gevonden om toch een fundament te hebben. Talentvolle spelers uit de omgeving werden met aantrekkelijke bonussen overgehaald. Poul Annema schreef in de Volkskrant op 30 juni 2004 ‘We hadden één dag voor de eerste wedstrijd nog maar tien spelers’, herinnert Snabilie zich. “..en in paniek is toen een of andere bejaarde uit Oostenrijk gehaald om het elftal te completeren.’ Die ‘bejaarde’ was Franz Fuchs, een 39-jarige voormalige Oostenrijkse international die het later nog tot trainer van Feyenoord zou schoppen’.

Er werden aandelen uitgegeven en een aantal gegoeden voorzagen de stichting van het benodigde kapitaal. De gemeente ( een aantal gemeenteraadsleden zat in het bestuur van de stichting) voorzag de club van voetbalvelden en een  lichtinstallatie. Op 13 april 1954 was de oprichting van Alkmaar een feit en de naam later veranderd in Alkmaar’54

De broers Smit tekenden een contract met Alkmaar ’54 en inclusief premies leverde dit een inkomen op dat bijna gelijk was aan de 69 gulden die Klaas destijds per week verdiende als werknemer van de Volendammer bakkerij Tol. Verder kreeg hij een brommer ter beschikking om van Edam, waar hij sinds zijn huwelijk in 1953 woonde, naar Alkmaar te kunnen reizen. Alkmaar’54 eindigde het seizoen op een vijfde plaats in de 1e klasse C en promoveerden naar de hoofdklasse. In 1961 keerde Klaas Smit, via DWS, terug bij het gepromoveerde Volendam. Het gememoreerde ‘verraad’ van 1954 werd hem een vergeven. Hij kwam echter slechts vijf keer uit voor de “wijdbroeken”. Op 17 september 1961 scheurde hij in een thuiswedstrijd tegen Blauw-Wit in een botsing met tegenstander Barry Hughes de kruisbanden van beide knieën. Hij werd per brancard weggedragen en keerde nooit meer, als actief speler, terug op het voetbalveld.    
      

Alkmaar’54: Boven: Barend v Vliet-Klaas Smit-Dirk Kuijper-Henk v d Sluis-Franz Fuchs (gast)-Rudie Michel Beneden: Jaap Ramakers-Henk Peggeman-Gerard Snabilie-Ben Kabel-Evert Smit.

Tachtig clubs konden einde 1954 onder vleugel van de KNVB aan een profavontuur beginnen. De spelers van Alkmaar ’54 verdienden 40 gulden per overwinning en eindigden het seizoen 1954/1955 op een vijfde plaats in de 1e klasse C, voldoende voor promotie naar de hoofdklasse. In die hoofdklasse kwam Alkmaar ’54 het volgende seizoen 4 punten tekort om te promoveren naar de nieuw te vormen eredivisie. Ook het seizoen 1957-58 was matig en in 1959 werd de vierde plaats in de eerste divisie bereikt. In het seizoen 1959/60 werd het kampioenschap in de Eerste Divisie B behaald en promoveerde Alkmaar ’54 voor het eerst naar de Eredivisie. De club degradeerde na de 17e plaats direct weer terug naar de Eerste Divisie en zakte daarna zelfs af naar de Tweede Divisie. In het seizoen 1963/64 werd de ploeg kampioen in de Tweede Divisie A, vooral door de inbreng van de van AGOVV overgekomen midvoor Sietze de Vries en stopper Barry Hughes, die van Blauw Wit kwam.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Alkmaar_Utrecht-2.jpg

Piet Buis 

Vijftien jaar was Piet Buis in 1954. Nu zestig jaar later zit Piet nog op de tribune in Alkmaar, bij de fusieclub AZ. In een interview blikt hij terug ” Verraders waren wij, de mannen die zich wilden laten betalen om tegen een balletje te trappen”.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Buis-2.jpg

Negen clubs sloten zich bij de ” Wilde” bond aan, de NBVB, waaronder Alkmaar’54. Kwam je uit voor een van die clubs, dan dreigde een levenslang royement. De onderhandelingen om spelers over te halen om voor een bestaan als semi-prof te kiezen gingen dan ook in het geheim, herinnert Buis zich. “Ik kom uit Egmond aan Zee en hing samen met wat vrienden buitenrond. Ineens kwam er een Volkswagen aanrijden. ‘Piet, die is voor jou’, riepen mijn vrienden. Ik stapte in en kreeg de vraag of ik voor Alkmaar’54 wilde voetballen. Mijn moeder had al eens gezegd dat ik nog rijk zou worden van het voetbal en nu kreeg ik de kans om geld te verdienen als voetballer. Dat wilde ik wel.” En voor de twee trainingen in de week kregen ze ook nog eens twintig gulden. “Ik was elektricien en verdiende 12,50 gulden per week”, vertelt Buis. “Ik bleef werken, maar dit was natuurlijk een mooi extraatje.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is Kabel.jpg

Al leverde het in het begin wel wat afgunst op.”  Het betaald voetbal is direct populair in Nederland. Op de eerste wedstrijd komen 13.000 man af. De spelers krijgen een officiële brief van de KNVB: ze zullen uitgesloten worden voor het beoefenen van hun sport. “Gelukkig ging de KNVB om, anders had ik nooit meer kunnen spelen” Piet Buis vind het in ieder geval geweldig, zo veel voetbalhistorie. “Ik word hier best emotioneel van ja. Ik heb twaalfjaar bij Alkmaar’54 gevoetbald, ik kom uit de regio. Alles komt weer boven nu ik hier sta”. De oude tribune, de geschiedenis en dan nu een Piet Buis tribune.

Seizoen 1958/1959 Alkmaar’54 Staand: Ben Kabel, Piet Kaas, Henk Peggeman, Cor Blauw, Nico Kesselaar, Piet Schuijt en Ludwig Veg. Zittend: Jan Smidt, Nico Wagemaker, Henk Tijm, Hein Pitters, Henk Koelemije, Henk Kramer en Piet Buis.

Van Alkmaar’54 naar AZ’67 en de invloed van de broers Molenaar.

Afbeeldingsresultaat voor az '67

In 1967 fuseerden Alkmaar’54 en FC Zaanstreek en werd AZ ’67 geboren. Zestien jaar lang is in de Zaanstreek betaald voetbal gespeeld. KFC uit Koog aan de Zaan en ZFC uit Zaandam waren te klein om afzonderlijk te overleven, maar haat en achterdocht stonden een fusie tussen de clubs in de weg. Met Jan Wit ( sportjournalist voor o.a. Telesport en diverse regiobladen) banen we ons een weg door de Noord-Hollandse voetbal historie. Hij is zeer op de hoogte van de geschiedenis van het betaald voetbal in de Zaanstreek en omstreken en komt uitgebreid aan het woord: “Al bij het begin van het profvoetbal in Nederland, in 1955, was er sprake van een fusie tussen KFC uit Koog aan de Zaan en ZFC uit Zaandam. Dat is er toen niet van gekomen. De clubs gingen onafhankelijk van elkaar het betaald-voetbalavontuur aan. Erg succesvol waren ze niet. ZFC en KFC speelden afwisselend in de tweede en de eerste divisie. Het dichtst bij promotie naar de eredivisie was KFC in 1961, maar De Volewijckers uit Amsterdam-Noord bleef de Koogse club één puntje voor.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is download.jpg
v.l.n.r. Cees Molenaar, voorzitter Gerrit Hartland, Klaas Molenaar en trainer Hans Kraay sr.

In 1960 was al voor het eerst over een fusie gesproken, maar de ledenvergadering van KFC was tegen. In 1964 werd een nieuwe poging ondernomen om tot één Zaanse profclub te komen. Dat was op initiatief van Klaas en Cees Molenaar, beiden verdienstelijke KFC-voetballers en beiden lid van de directie van het Zaanse witgoedbedrijf Wastora. Het leek nu de goede kant op te gaan. Zowel KFC als ZFC benoemde met instemming van de ledenvergaderingen een commissie. Beide commissies brachten beide een positief advies uit maar toch trok ZFC de stekker er alsnog uit. Dat betekende het begin van het einde van het betaald voetbal in de Zaanstreek.

FC Zaanstreek

De broers Molenaar trokken daarna hun eigen plan. Ze namen voor 120.000 gulden de proflicentie van KFC over. KFC werd weer een amateurclub, Klaas en Cees Molenaar maakten een doorstart met een profclub die ze FC Zaanstreek noemden. FC Zaanstreek begon het seizoen 1964-’65 in de tweede divisie A, waar ook ZFC speelde. In het tweede jaar van zijn bestaan promoveerde Zaanstreek naar de eerste divisie. In het volgende seizoen, 1966-’67, eindigde ze op de negende plaats. Bestuursleden van Alkmaar ’54 kwamen bij FC Zaanstreek op bezoek.

FC Zaanstreek verkeerde net als Alkmaar’54 in geldnood. De besprekingen waren kort en bondig. Alkmaar’54 en FC Zaanstreek fuseerden tot Alkmaar/Zaanstreek. De club AZ’67 is geboren en kreeg Alkmaar als basis. Na de fusie met FC Zaanstreek vindt ook de nieuwe club AZ’67 haar thuis in de Alkmaarderhout. In het eerste seizoen eindigt AZ’67 op de 2e plaats in de 1e divisie en promoveert naar de eredivisie. De drie volgende jaren blijkt de eredivisie een harde les.

AZ’67 klaar voor het seizoen 1968/1969. Staand: Schouten, Visser, v. Veen, Molenaar, Racic, Hersche. Zittend: Twisk, Tijm, Dekker, v. Eikeren, v. Rijssel
Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is az-sticker-stickers-2525-425x425.jpg

Er moet iets gebeuren om de selectie weerbaarder te maken want na een 15e, 12e en een 17e plaats degradeert de club naar de 1e divisie. De broers Molenaar zijn ambitieus en willen naar de top en dat gaat lukken. De financiële injecties van de Molenaars waren de aanzet tot een succesvolle periode, die eind jaren zeventig definitief gestalte kreeg. Opnieuw promoveert AZ’67 met een 2e plek naar de eredivisie en zet vanaf 1972 de opmars voort. Met een derde plaats in 1977 plaatsen ze zich voor de UEFA cup. Na een eerste ronde tegen een Luxemburgse tegenstander werd het in de volgende ronde echt serieus want FC Barcelona is de opponent. Video uitwedstrijd FC Barcelona -AZ’67 1-1 . Ook de thuiswedstrijd tegen de Catalanen eindigt in 1-1 en brengen penalty’s de beslissing in het nadeel van AZ’67. Video thuiswedstrijd AZ’67- FC Barcelona 1-1. In een reportage van ‘Andere tijden’, een productie van de VPRO en de NTR, wordt er teruggeblikt naar het ontstaan van de provincieclub AZ’67.

ZFC bleef als enige ander betaalde club over, tot het in 1971 werd weggesaneerd door de KNVB en naar de amateurs verdween. De naam ZFC is inmiddels verdwenen en is na een fusie veranderd in FC Zaandam. KFC bestaat nog steeds en is een bloeiende amateurvereniging.  Het betaald-voetbalavontuur in de Zaan heeft al met al maar zestien jaar geduurd: van 1955 tot 1971.