ADO Den Haag

Rood – Wit – Groen

(Alles Door Oefening) is opgericht op 1 februari 1905. De club zag het levenslicht in het toenmalige café ‘Het Hof van Berlijn’ aan de Papestraat 32 in Den Haag. Het café was eigendom van de vader van één van de jongens (Jan van Gulik) die de club oprichtten. Het waren jongens die destijds dagelijks na schooltijd voetbalden aan de voet van de Haagsche Toren.

ADO seizoen 1931-1932 Achter: v.l.n.r: C. Quax, C. van Maren, F. Vogel, W. de Korte, H. Breitner, A. van Eembergen, M. Weber en H. Groot . Voor: G. Tap, C. van Osch en W. Tap. 

Voetbal was toen nog een sport die officieel werd beoefend door jongens uit de hogere milieus, maar geleidelijk breidde de populariteit van het voetbal zich uit naar bredere lagen van de bevolking.In dit pand huist tegenwoordig Muziekcafé De Paap. De oorspronkelijke clubkleuren van ADO zijn groen, rood en wit. Door de jaren heen zijn er vele shirtvariaties geweest. In de jaren 1950 speelde ADO met witte broek en rood shirt waarop een smalle groene ‘V’ was aangebracht. De jaren 1960 droeg men een rood shirt met een verticale groene baan. De broek was daarbij wit en de kousen vaak zwart. 

Nadat ADO intrek in het Zuiderpark had genomen groeide de vereniging en probeerde de club het eersteklasserschap – destijds de hoogste voetbalklasse in Nederland – te veroveren. In mei 1940 eindigde de voetbalcompetitie in een bezet Nederland. De als ‘noodcompetitie’ bestempelde reeks wedstrijden eindigde voor ADO teleurstellend met weer een gemiste afdelingstitel. Nu was het Amsterdamse Blauw Wit te sterk en de reden kan gezocht worden in het feit dat enkele eerste elftalspelers opgeroepen en gemobiliseerd waren.

ADO: beschimpt en gezuiverd

De kassahuisjes bij het Zuiderpark zijn gebouwd in 1924 gerenoveerd door de supportersactie ‘Red de kassahuisjes, sponsor een baksteen’.

In het seizoen 1940-1941 wordt ‘gewoon’ gevoetbald. Er waren wel beperkingen maar deze waren voor het voetbal nog niet hinderlijk. Zo moest op last van de bezetter voor ieder evenement waar meer dan 1000 personen werden verwacht, vergunning worden gevraagd.In de oorlogsjaren ontstaat er onrust bij ADO doordat zij de bijnaam ‘NSB-club’ krijgt. Als een van de oorzaken kan het plaatsen van een foto in een krant worden genoemd.

Historische Polygoonbeelden van de kampioenswedstrijd op 1 juni 1942 tussen ADO en AGOVV. In het Zuiderpark mocht ADO door een 5-2 overwinning zich Nederlands kampioen noemen.

Op het eerste kampioensfeest van ADO staan enkele spelers met een gebalde vuist te zwaaien op het moment dat de geplaatste foto werd genomen. Dit wordt door de Duitsers geïnterpreteerd als een ‘communistische groet’ en men dreigt de club met opheffing, ontbinding en schorsing.

ADO kan dit voorkomen door een wedstrijd te spelen in het kader van de, op nationaalsocialistische leest geschoeide, Winterhulp tegen HBS. ADO probeerde op slinkse wijze het publiek niet naar de wedstrijd te laten komen – want als bezoeker betaal je dan mee aan een nazi-initiatief – maar de populariteit van beide clubs brengt ‘helaas’ nog 2800 gulden op. De door de bezetter aangestuurde pers benadert de wedstrijd echter in termen als ‘ADO neemt initiatief tot wedstrijd voor Winterhulp’. Tijdens de wedstrijd is er een grote schare NSB’ers in uniform aanwezig. In latere publicaties in Vrij Nederland(1979)wordt de club als geheel gezuiverd van de NSB-blaam.

 ADO Den Haag                             Eredivisie  seizoen 1958/1959                                              Esso serie
Staand v.l.n.r: Frans Kok, Wim Timmermans, Jan v.d.Meer, Henk Jans, Huub Scherpenisse en Guus Haak. Zittend: Harry Vreken, Henny den Engelse, Carol Schuurman, Mick Clavan en Lex Rijnvis

  ‘Het grote geld

Net als vele andere clubs overkwam het ADO ook dat enkele zeer getalenteerde spelers begin jaren 1950 als voetbalprof in het buitenland gingen spelen. Zo raakte ADO, Theo Timmermans aan Nîmes Olympique kwijt, Bram Appel aan Reims en Toon Bauman aan Nantes. Ná de introductie van het betaald voetbal in 1955, plaatste ADO zich niet direct voor de eredivisie maar speelde een seizoen in de Eerste Divisie A waar zij in 1957 kampioen van werd.

Tram: Affiche Bekerfinale 1966

Het daaropvolgende seizoen was succesrijk: men bereikte de 5de plaats in de eredivisie en in dat seizoen werden grootmachten als Ajax en Feyenoord in het Zuiderpark met klinkende cijfers verslagen (6-3, 3-1). ADO zat dicht tegen de top aan maar wist het net niet te verzilveren. In 1959 verloor ADO in de finale van de KNVB beker met 4-1 van VVV.

Trainer Ernst Happel

Zonder het kleinste vermoeden, is het aantreden van Ernst Happel in de zomer van 1962 een beslissing. die ADO meer dan goed op de kaart zet. Ernst is een Oostenrijkse voetballer en voetbalcoach. Als speler verdedigde hij meer dan 10 jaar lang, als stopperspil, de kleuren van SK Rapid Wien. Hij werd in totaal ook 51 keer geselecteerd voor de nationale ploeg van Oostenrijk

Ernst Happel: 1965

De trainer heeft iets mysterieus over zich, een waas van onaantastbaarheid die hij zelf cultiveert door nauwelijks te praten en al helemaal niet met zijn spelers. Met de altijd aanwezige sigaret in een mondhoek, merk Belga, wijst hij waar de bal moet komen. Voor een tweede keer uitleggen zit er niet in, dan doet hij dat maar zelf en plaats de bal met veel gevoel op de juiste plek. Het liefste zit hij in een Wiener Konditorei onder landgenoten te kaarten aan de Lange Poten. De spelers zijn onder de indruk. Happels aanpak “Kein geloel,fuszball” spielen ” pakte uitstekend uit bij een elftal dat voor een groot gedeelte bestond uit Haagse straatschoffies. Na een stroef begin eindigde ADO in 1965 op de derde plaats in de eredivisie. Enkele Hagenezen uit die tijd waren Harry HeijnenPiet de ZoeteTheo van der BurchAad Mansveld en doelman Ton Thie.

ADO mocht daardoor voor het eerst aan een internationaal toernooi meedoen: de International Football Cup. Dit succes herhaalde zich in 1966. ADO haalde door, opnieuw een hoge klassering, de halve finale te bereiken waarin het verloor van FK Inter Bratislava. Onder Happel bracht ADO, het in de jaren 1960, tot viermaal toe de finale van de KNVB beker. In 1963 (tegen Willem II), 1964 (tegen Fortuna ’54) en in 1966 (tegen Sparta) echter werd er verloren. Een wedstrijd, waarin na een assist van Tinus Bosselaar, spits Ole Madsen voor Sparta wist te scoren. In 1968 is er dan opnieuw een kans op de heilige graal. Het is geen makkelijke opgave want landskampioen Ajax is de opponent.

De Hagenaars gaan de strijd met opgestroopte mouwen aan en slaan voor de rust twee keer toe via een piepjonge Lex Schoenmaker en Kees Aarts. Piet Keizer scoort in de tweede helft nog de aansluitingstreffer, maar daar blijft het bij. ADO- Ajax 2-1 Na vier mislukte pogingen in acht jaar wint ADO voor de eerste keer de KNVB beker.  

Theo Timmermans, schildert zijn eigen toekomst

Kort na de Tweede Wereldoorlog begon Timmermans zijn voetbalcarrière bij ADO  om in 1949 voor het eerst te worden opgeroepen voor het Nederlands elftal, voor een wedstrijd tegen Frankrijk.

Theo scoort in de eerste helft van de wedstrijd een hattrick en bepaalt zo mede de ruime 4-1 overwinning van Oranje. Hij is een tactisch sterke binnenspeler in een vijfmans voorhoede. In 1950 vertrekt hij naar het Franse Olympique Nîmes. En omdat hij daarmee een profcarrière startte, werd hij niet meer uitgenodigd voor het Nederlands elftal, dat destijds nog geheel uit amateurvoetballers moest bestaan. De KNVB hield het betaalde voetbal nog heftig tegen en strafte iedereen die zich liet betalen. Dit in tegenstelling tot de omringende landen. De druk op deze conservatieve houding werd steeds groter.

Boven: Gerrie Vreeken, Rinus Schaap, Cor van der Hart, Frans de Munck, Joop de Kubber, Arie de Vroet en Trainer Edmund Delfour. Onder: Bram Appel, Kees Rijvers, Jan van Geen, Theo Timmermans en Bertus de Harder.

In 1953 is Timmermans samen met Bram Appel de initiatiefnemer van de Watersnoodwedstrijd, een voetbalwedstrijd in Parijs tussen in het buitenland spelende Nederlandse voetbalprofs en het Franse nationale elftal, waarmee geld wordt ingezameld voor slachtoffers van de watersnood van 1953. De match wordt gezien als directe aanleiding voor het ontstaan van het betaald voetbal in Nederland. De publieke opinie was sterk op de hand van de voetbalprofs en in 1954 ging de KNVB om. Voor Timmermans de mogelijkheid, om in Nederland, profvoetbal te spelen en terug te keren bij ADO. Ook werd hij weer uitgenodigd om zijn comeback bij het Nederlands elftal te maken.

Theo kreeg rond 1955 een conflict met de toenmalige bondscoach Max Merkel. Merkel bepaalde dat spelers voor een interland drie dagen bijeen moesten komen op het trainingscentrum op Overveen. Theo die een schildersbedrijf had zag dat niet zitten gezien de inkomsten derving. Daarbij was het voetbal nog in een pré-professionele tijdperk. Uiteindelijk speelde Theo speelt tussen 1949 en 1957 twaalf interlands, waarin hij vier keer scoorde. In 1960 beëindigt Theo Timmermans zijn voetballoopbaan en werd hij vanaf 1 januari 1961 de eerste voorzitter van de  Vereniging van Contractspelers (VVCS). Theo Timmermans geboren in Den Haag overleed op 6 december 1995 op 69 jarige leeftijd.

Guus Haak : Een bijzonder verhaal

Guus werd geboren op 17 april 1937 in Den Haag. Zijn vader-Pieter Haak -wordt in 1945 opgepakt wegens een overval op een café op 13 februari 1945. Via Scheveningen zit hij van 7 tot 15 maart in kamp Amersfoort. In Neuengamme komt hij aan op 18 maart. Het Rode leger rukt echter op en de Duitsers besluiten met een passagiersschip de krijgsgevangen te evacueren.

Het schip, de Cap Arcona wordt echter op 3 mei 1945 gebombardeerd in de Lubeckerbucht bij Neustadt door Britse geallieerden en 5000 opvarende verliezen het leven waarvan 300 Nederlanders waaronder Pieter Haak. Guus Haak is dan 8 jaar en drie jaar lang wacht hij drie keer in de week op Hollands Spoor in de hoop dat zijn vader terugkomt. Zijn moeder heeft de zorg voor hem en zijn twee zussen. In 1949 trouwt ze met Jan Visbeen. Guus begint te voetballen bij VCS. Als hij 16 jaar is speelt hij al in het 1e elftal. In 1956 maakt hij de overstap naar ADO. Hij doet de onderhandelingen zelf. Hij is zo brutaal om 3500 gulden te vragen. ADO wil hem graag hebben en gaat in op zijn eis. 

Koch, Eric / Anefo Auteursrecht: Nationaal Archief.

Guus is een technische verdediger. Hij is handig aan de bal. Hij kan zijn medespelers vrij voor de keeper zetten. Als hij met een vuile broek van het veld stapt, heeft hij er de smoor in. Guus krijgt in zijn ADO-tijd te maken met de Oostenrijkse trainer Ernst Happel. 
Als Guus 25 jaar is debuteert hij in het Nederlands elftal. Op 11 november 1962 is hij rechtsback in de wedstrijd tegen Zwitserland. Hij is de enige debutant in het team. De Zwitsers leggen het zwaartepunt van hun aanvallen op Guus Haak. Maar dit is een misrekening. Hij laat zich niet van de wijs brengen door het veelvuldig switchen. Nederland komt op een 1-0 voorsprong door een eigen doelpunt. Vlak voor rust scoort Zwitserland de gelijkmaker. Vonlanthen, de Zwitser schiet de bal in de rechterhoek maar Guus schiet de bal van de doellijn. Helaas ziet de scheidsrechter een treffer. Uiteindelijk wordt de wedstrijd met 3-1 gewonnen.

Guus Haak kan tevreden terugkijken op zijn debuut, door zijn rustige en doortastende optreden. Oranje is blij, Friesland is trots want via zijn moeder is er een lijn met het noorden door Friesche voorouders. Aan het eind van het seizoen 1962/1963 gaat Guus van ADO naar Feijenoord. De Rotterdamse club betaalt 175.000 gulden voor hem. Het is de duurste transfer tot dan toe in de vaderlandse geschiedenis.
Aan het eind van het seizoen 1970 gaat hij weg bij Feijenoord. Op 33-jarige leeftijd gaat hij naar Holland Sport dat nu maar 3000 gulden voor hem hoeft te betalen. In de voorbereiding raakt hij zwaar geblesseerd aan de meniscus. Hij kan enkele weken niet voetballen. In november raakt hij weer geblesseerd aan zijn knie. Aan het eind van het seizoen besluit hij enigszins teleurgesteld te stoppen met betaald voetbal. 

Haagse Aadsjuh ‘het boegveld‘.

Adriaan (Aad) Mansveld geboren in Den Haag op 14 juli 1944 overleden op 6 december 1991. De libero begon zijn carrière bij ADO in 1964 en bleef de club jarenlang trouw. Aan het eind van zijn loopbaan speelde hij nog enkele seizoenen voor  Feyenoord en FC Utrecht, om vervolgens zijn loopbaan in 1982 te beëindigen bij zijn eerste en enige liefde FC Den Haag. Hij speelde in totaal 559 wedstrijden in de Eredivisie voor ADO en FC Den Haag, waarin hij als laatste man het ongebruikelijk aantal van 69 doelpunten maakte. In totaal maakte hij 77 doelpunten in de Eredivisie.

Net als zijn vader leerde Aad Mansveld het vak van verwarmingsmonteur dat hij tot 1968 beoefende. (Pas in 1970 werd Mansveld fulltime profvoetballer.) Sinds zijn achtste jaar was hij al lid van de Haagse voetbalvereniging ADO en op zijn vijftiende koos hij voor een profcarrière bij de club. Op 20-jarige leeftijd maakte hij als voorstopper zijn debuut in het eerste profelftal van ADO en speelde, 191 wedstrijden en scoorde 23 doelpunten in dat elftal. Als voorstopper ontwikkelde Aad Mansveld zijn grootste kwaliteiten: het inschuiven op het middenveld, het schot van lange afstand en de feilloze pass over tientallen meters. Ook werd hij gevreesd door het opzetten van een-tweetjes met zijn middenvelders zoals Dick Advocaat of Piet de Zoete teneinde tot scoringspogingen te komen. Een vergelijking met de stijl van Franz Beckenbauer ligt daarbij voor de hand. Als aanvoerder van het team was hij het boegbeeld, een situatie waaraan hij als risico minnend voetballer enigszins moest wennen. Een voorbeeld dat hierin vaak wordt geciteerd is zijn opzettelijke handsbal in een wedstrijd tegen Ajax teneinde ervoor te zorgen dat Ajax de wedstrijd won. Dit was nodig omdat ADO in 1968 de KNVB beker van Ajax had gewonnen en deel kon nemen aan het toenmalige Europa Cup II-toernooi als Ajax kampioen zou worden. Door de handsbal kreeg Ajax een penalty, scoorde en won met moeite de wedstrijd.

Door zijn goede prestaties kwam hij in de belangstelling van clubs als Ajax, PSV, Feyenoord en het Belgische Anderlecht, maar als Hagenees kon hij kennelijk niet buiten het Zuiderpark en bleef Mansveld bij ADO. Na de fusie van ADO met Holland Sport 1971 ging Mansveld mee naar FC Den Haag waar hij het – met twee onderbrekingen – tot 263 wedstrijden (46 doelpunten) bracht. In 1972 debuteerde Mansveld in het Nederlands elftal; hij bracht het tot zes interlands. De concurrentie op zijn positie was in de aanloop naar de WK 1974 groot, bijvoorbeeld in de persoon van de Ajacied Ruud Krol. Mansveld ging niet mee naar de WK in Duitsland; hij scheurde in maart 1974 een enkelband. 

1972 Nederland – Noorwegen 9-0 WK Kwalificatie doelpunten: Neeskens 3x Brokamp 2x Cruijff 2x Keizer 1x de Jong 1x Boven: Jan van Beveren, Theo de Jong, Dick Schneider, Aad Mansveld, Ruud Krol en Barry Hulshoff. Beneden: Piet Keizer, Theo Pahlplatz, Johan Cruijff, Johan Neeskens en Willem van Hanegem.

Haagse Aadsjuh Mansveld is de onbetwiste clublegende en toonbeeld van onverzettelijkheid en de spreekwoordelijke ‘Haagse Bluf’. De lange zijde in het Zuiderpark Stadion was als eerbetoon naar hem vernoemd. In het nieuwe Kyocera Stadion staat op het Haagse Heldenplein een standbeeld van Mansveld. Ook is de korte zijde naar hem vernoemd: De Aad Mansveld Tribune. Als speler won hij tweemaal de KNVB beker in 1968 en 1975. Mansveld overleed op 5 december 1991 aan de gevolgen van longkanker. Mansveld – een fervent roker – had van 1968 tot 1969 een eigen sigarenwinkel. Hij was getrouwd en had twee kinderen. Zijn zoon Ruud is een groot pleitbezorger voor ADO Den Haag en onder meer beheerder van de fanshop in het nieuwe stadion. Tijdens de opening van het nieuwe stadion werd een bronzen standbeeld – gemaakt door de Haagse beeldhouwer Loek Bos – van Aad onthuld.

Afbeeldingsresultaat voor loek bos en aad mansveld

Den Haag heeft een Aad Mansveldstraat. Over het tot stand komen van deze naamgeving was ophef op lokaal niveau. De indruk werd gewekt dat de naamgeving van een volkse stadsheld niet zou passen in een klaarblijkelijk chique woonomgeving. De gemeentecommissie Straatnaamgeving ging niet op de bezwaren van toekomstige bewoners in. Andere straten in het nieuwbouwbuurtje zijn genoemd naar andere sporters zoals : Beb BakhuysAbe Lenstra en Bertus de Harder . Aad Mansveld werd 47 jaar.

Europacup historie van ADO en FC Den Haag

Vanaf het begin van het betaalde voetbal speelt ADO onafgebroken in de Eredivisie. Niet alleen is dat een prestatiemelding waard maar veelal eindigt de club na 1964 zelfs bij de bovenste vijf. Dat betekent dat ADO ook Europees een gezicht krijgt en de supporters mee kunnen liften. Daarin een rol kunnen spelen is vraagt meer dan ‘Haagse bluf’. Het lukt de Hagenezen niet om daarin een rol te kunnen spelen. Overigens de meeste inwoners van Den Haag vinden dat er een verschil is. Een Hagenaar is iemand die in Den Haag woont, maar er niet (per se) is opgegroeid. Maar als je Haagse wortels hebt, er geboren en getogen bent, dan ben je een Hagenees. Tenminste: dat zullen de meeste Hagenezen zeggen. Een echte Hagenees zegt natuurlijk ‘Hageneis’.

Op 1 juli 1971 ontstond FC Den Haag uit een fusie van de ADO en het Scheveningse Holland Sport.  Twee clubs met twee verschillende soorten aanhang en cultuur de één Haags, de ander Schevenings werden gedwongen samen te gaan. De gemeente Den Haag beloofde met veel subsidiegeld de wonden te zullen helen en te hopen op wonderen op Europees niveau. De fusie met Holland Sport leverde die emoties op én de verwachting van ‘inter’nationale successen. FC Den Haag verandert het thuistenue in geheel groen met rode broek. De beste Europese resultaten worden behaald in 1975 wanneer de kwartfinale wordt gehaald. Via het Deense Vejle BK, het Franse Racing Club Lens gaat ADO op voor de kwartfinale.

Thuis tegen het Engelse West Ham United FC uit oost Londen behaald de in het wit spelende formatie een klinkende 4-2 overwinning. De kritieken zijn zeer lovend voor Aad Mansveld. Hans Kraay noemde hem als verslaggever van NRC Handelsblad “de held van het Zuiderpark”, Paul Annema sprak in de Volkskrant van een indrukwekkende aanvoerder”. In het Algemeen Dagblad omschreef Lex Muller, Mansveld als de “stuwende kracht achter de ploeg”. Mansveld was de architect achter vrijwel alle Haagse aanvallen, aldus De Volkskrant. Doelpunten : 13-Mansveld 1-0, 15-Mansveld 2-0, 38-Mansveld 3-0, 44-Schoenmaker 4-0, 50-Jennings 4-1, 59-Jennings 4-2. Scheidsrechter Glöckner. Toeschouwers 29.297 Geniet na met spelers als Mansveld, Kila en Schoenmaker in videobeelden.

Een Europese sensatie gloort wanneer een week later de oversteek wordt gemaakt. Daar in het Upton Park maken de Hammers binnen dertig minuten met een 3-0 een einde aan het Haagse sprookje. In de tweede helft veert ADO nog op en maakt Lex Schoenmaker 3-1. Dat wordt ook de einduitslag en kan de club weliswaar teleurgesteld maar met een bijzondere ervaring en opgeheven hoofd terug naar de residentie. West Ham United haalt in dat seizoen de finale van het Europacup 2 toernooi maar verloor van het Brusselse Anderlecht.